Factoría de sentido

Se a mirada é o que non se ve, o seu enunciado non remite á imaxe senón á palabra. E entramos xa nun dominio de significantes baleiros: mirada, enunciado, imaxe, palabra. Significantes que deberíamos reencher por vermos de pór algo de orde neste suposto caos teórico. 
Se a visión procede do ámbito biolóxico e fisiolóxico estudado pola óptica, a mirada radica nun suxeito existente, sexuado, falante e mortal, escindido entre o consciente e o inconsciente e proxectado sobre a historia. A óptica é unha disciplina científica. A semiótica da mirada está emparentada coa filosofía e a estética, coa semántica e a fenomenoloxía, coa psicoanálise e a produción de sentido. A óptica devólvenos valores concretos e fríos, obxectivos. A mirada manifesta a súa continxencia radical, a entropía da súa historicidade. G. Deleuze tentou facer (fixo) unha cronografía da mirada desde o nacemento do cinema. A imaxe-movemento, antes da IIGM, a imaxe-tempo, despois. 
A mirada é, por tanto, unha poética. Factoría de sentido.

Surf

A condición do surfista radica en ser quen de atender ao mesmo tempo a continxencia do vento e das ondas e un proxecto de camiño, de dirección e de sentido. Existe unha dimensión de goce porque hai iun predominio do corpo. A mente está entregada por completo á percepción do temporalmente minúsculo, do instantáneo, e as alertas activadas. O perigo, presente, aínda que en modo lúdico, como se a morte e os seus galgos se prestasen a brincar nesta danza de titáns, de heroes inda na infancia, e admitisen trocar a inmersión no reino das sombras por un mergullo de salitre e frescura. O baño como metáfora do fracaso. Pola contra, o diálogo co vento, o coloquio entre o corpo e o cosmos. A condición do surfista é vivir en miniatura, unha existencia de xoguete, de brinquedo. Das catro variables do humano (existente, sexuado, falante e mortal) só dúas se manteñen (existente e mortal) de xeito que o eu se reprega e entre as ondas asoma o suxeito. Un suxeito que surfea sobre a liña que separa o racional do irracional, o consciente do inconsciente.

Teoría da imaxe

O certo é que pasei o curso dos meus anos

Atento ao percorrido das nubes sobre o ceo,

E que esa foi, sen dúbida, a imaxe que mirei

De marzo ata febreiro, de neno, de maior,

Con máis intensidade.

Aqueles que teorizan do mundo visual

Os usos e problemas, tamén deben saber

Que foi o firmamento a básica pantalla, 

O lenzo no que a ollada máis veces se pousou,

O mar ou o cristal, o lago e inda o espello.

Así que, cando, absorto, contemplo a formación

De nubes que lixeiras ao leste se dirixen,

Medito se non son de súpeto o resumo

Dos feitos, das vivencias, dos fados e naufraxios,

Que alguén, de xeito abstracto, cubista, debuxou

Sumando cada imaxe posible, cada sombra,

E que ese filme inmenso, sublime, interminable,

Contén a nosa cifra, a rúbrica, a cuantía,

O cálculo impecable do noso vacuo voo.

Casa

Hai nas lámpadas que ensumen esta casa no silencio,
amartelada polos gritos dalgún paxaro na aurora,
un celeste vapor, unha néboa sen tempo,
que rescata flores húmidas dun século abatido
cando o Miño no verán descía lento e nas súas augas
habitaba un asombro, unha nota de oboe.
Propagándose na estancia esa néboa aínda erixe,
consumida e febril, vellas fotos de antano,
unha efíxie de damas e antigos varóns
que, asentados, nos miran
desde a praia do olvido
e non reparan no fluír dos meses que difunden
entre os búcaros vacíos a alta abóveda de agosto
nin nos vidros poeirentos en que veñen pousar
o seu voo no remoto unhas aves infindas.

Come, healing

Dicía Nietzsche que o criminal é un humano forte que enfermou. Fáltalle a selva virxe, unha forma de existir máis libre e perigosa na que sexa legal todo o que no instinto do humano forte é arma de ataque e de defensa. As súas virtudes foron castradas pola sociedade. E é na nosa sociedade, domesticada, mediocre, onde un home vindo da natureza, chegado das montañas ou das aventuras do mar dexenera necesariamente en criminal. 
A catarse de Aristóteles, como purgación dos afectos e purificación do espanto e a compaixón, conduce a Freud á identificación do espectador coa acción dramática e a produción de alivio. A arte recoñécenos como doentes e restablécenos, sándanos, recupéranos. 
Come, healing of the body; come, healing of the mind, dicía Leonard Cohen nunha das súas últimas cancións. 
Vén xa, cura do corpo; achégate, curación do pensamento.

Tempo e fotograma

Cales son as relacións da fotografía co tempo? Dos tres deuses gregos do tempo, Chronos, Aión e Kairós, o tempo mensurable, a eternidade e a ocasión, é Kairós quen mantén unha relación máis estreita co fotograma. De feito, un dos sinónimos básicos de foto é instantánea, como se a foto fose, necesariamente, produto dun momento, algo ligado por forza ao xenio do arrouto e do arrebato. A foto como resultado da luz dun instante. Cartier-Bresson acuñou o concepto de “instante decisivo” para un modelo de fotografía baseado na ocasión que imperou durante boa parte do século XX. Hegel falaba, antes da fotografía, da arte como presenza do infinito no finito, de Aión en Kairós. O propio concepto fotográfico de tempo de exposición parece contribuír á hexemonía desta idea. Mais non ten por que ser así. 

Moitos dos teléfonos móbiles actuais ofrecen, entre as súas prestacións fotográficas, a opción de panorámica, unha técnica combinada (óptica e cibernética) de arrastre da imaxe que precisa dun obxecto estático (ou non) que se deixe acariñar pola visión do obxectivo. O resultado, porén, resulta aporético: a parte esquerda da foto foi tomada nun momento diferente que a dereita. E estes poucos segundos de diferenza poden facilmente aumentar coas técnicas do photomerge e convertérense en minutos, horas…

A foto abandonando o instante e procurando a eternidade. 

O sentido

Outro dos meus temas é o contraste entre o infinito e o determinado. O infinito do negro e do branco. O determinado das cores intermedias. O infinito do camiño de ferro. O determinado da ruína da estación do gardavías, aínda erecta como signo de tempos evadidos. 

E hai un goce no mirar porque o sentido é goce, xa que os humanos debemos encontrar sempre un sentido á visión. Un goce de sentido tan poderoso que somos quen de ollar sen ver, como acontece na lectura, na ficción, no soño, na cegueira, na ideoloxía. 

A mirada fotográfica como suma do goce e da visión. 

Porque mirar tamén é ver gozando na visión, engandíndolle sentido ao que vemos. 

Eses fíos que perseguen as vías antecipan a chegada do tren e transmiten ordes que activan as barreiras. Os fíos son visibles mais as ordes xa pertencen ao invisible. E velaí o rango superior da fotosofía: mirar o invisible. 

Como escribín nunha ocasión: O tempo é invisible mais pode ser mirado. Unha historia non é máis que tempo, invisible, mirado. 

Clinamen

Existe un predominio do clitamolóxico nas fotos que tomo. Ceos e nubes ocupan con frecuencia un lugar de revelo. É a miña maneira de mostrarlle á máquina a irrelevancia da suposta superioridade tecnolóxica. Por moito que te aplaudan, dígolle, nada perdura. Ti mesma estás destinada a ser, como moito, un obxecto da historia, se consegues superar o esquecemento. En relación con isto están as casas en ruína, outro dos meus temas predilectos. A beleza do desastre e a desfeita, tema neoclásico, que antecipa xa o romantismo que se achega. E levo tempo traballando sobre a hipótese de que foron os ceos representados e as tormentas (Sturm und Drang, tormenta e arrebato) os que remataron por converter o neoclásico en romántico. Se o edificio, racional e meditado, aposta pola duración e a permanencia, a tormenta é o signo do arrebato e a continxencia. A ruína é só a expresión do “clinamen” do que falaban Epicuro e Lucrecio. A loita que predomina na loita de clases de Marx. Porque é a loita quen fai as clases e non as clases as que fan a loita, como ben explicou Althusser.

Botónia: botões com história

A palabra botón vén do francés antigo botón (actual bouton). derivada de broter (brotar), por ser o botón o brote novo da planta, unha peza que abrolla da roupa polo ollal e, en xeral, unha peza que sobresae de outra. 
En galego ten unha chea de sinónimos: brocho, carolo, rebento, xema, xermolo…
No Porto, na rúa da Cedofeita, existe un establecemento que sempre chama a miña atención polos numerosísimos botóns que mostra: BOTÓNIA.
Na única anestesia xeral que experimentei até agora tiven un soño recorrente: un desfile de caixas e caixas de botóns nun trávelling interminable. 
Sempre que paso pola Cedofeita detéñome a mirar as novidades, que asombran os cidadáns da República Portuguesa desde hai máis de once décadas. A señora que atende foi tan amable que se ocultou para tirar a foto.
BOTÓNIA, BOTÕES COM HISTÓRIA.

Ícaro lunar

A condición heroica de Ícaro residía no seu reto ao imposible: tentar chegar ao sol cunhas ás de cera que derreterían coa calor. Cabe, porén, un ÍCARO LUNAR, unha especie de Orlando Furioso que, Ludovico Ariosto mediante, tentase pór pé no satélite selenita, como se o espazo que media entre Selene e Xea fose transitable nunha viaxe aérea ou por mar que calquera puidese emprender. 
Orlando encontrando nunha cova a Isabel, filla do rei de Galicia, namorada de Zerbino, fillo do rei de Escocia. Orlando Furioso, con música de A. Vivaldi, sobre un libretto de Grazio Braccioli.