Interpretacións do cadro de Munch – 2

 

Ignora en que momento da vida comprendeu
Que todo está impregnado de cinza e de tristeza,
O mesmo que se un día a néboa se abatese
E lenta esparexese o corpo contra as casas.

Debeu de ser moi cedo, acaso cando aínda
Había nos seus ollos sinais de mocidade,
E, inxenuo, transportaba bagaxes de alegría,
Carretas con fragmentos de outono na vendima.

Debeu de ser alí, naquela casa antiga,
Que adorna co seu corpo algúns dos vellos soños.
E acaso coincidise coa morte do verán.

Non sei que libro lía, se acaso era un volume
De páxinas ou tardes.
Mais pode que nalgunha
Daquelas personaxes erguidas da preguiza
Houbese unha trompeta, un signo de emoción,
Algunha melodía fundida no silencio,
A queixa dun oboe, o grito dunha tuba,
Pois tiñan esas vellas historias unha música,
As longas harmonías da tarde e do solpor.

Por iso lía tanto nos libros da tristeza,
Nos libros que gardaban os días como páxinas,
Volumes que impregnaban de torres e de pozos,
Tamén de chemineas, tamén de soidade,
Aquel entrar no mundo que logo foi fuxida.

Así que lía moito nos versos do solpor.

Chegaron logo néboas e incendios que duraron
O mesmo que duraban castelos e murallas,
Mil días xunto aos ríos que había atravesar
Despois de que selase con pánico os seus labios.

Por iso cando logo chegaron as cancións
E algunha cantinela no íntimo das tardes
El soubo que se abría por fin unha distancia.
E fíxose feliz e viaxeiro, fugaz como unha ave,
Sereno e fuxidío seguindo unha derrota,
Seguindo algunha estrada de costas ao silencio,
Por veces un guerreiro con verbos como armas,
Por veces eremita no centro das cidades.

Cita 1

“A técnica da industria cultural levou só á estandarización e produción en serie e sacrificou aquilo que facía que a lóxica da obra se diferenciase da lóxica do sistema social. E isto non se debe atribuír a unha lei do desenvolvemento da técnica como tal, senón á súa función na economía actual”.

(Adorno e Horkheimer, Dialéctica da ilustración)

Interpretacións do cadro de Munch – 1

Ninguén chegou un día e dixo que era tarde
Que alguén puxera música na torre de soñar
E as nubes que impregnaban o ceo de melodía
Partiran carretando a esponxa da distancia.

E así Ninguén deitouse debaixo das maceiras.

Sentía os arrecendos dos froitos a medrar
E quixo que ese doce xarope da materia
Deixase un eco grave nos pórticos da boca.
E deu algunhas ordes, Ninguén, para que todos
Abrisen as xanelas e oísen aquel grito.

E todos escoitaban as voces a medrar,
As voces que se erguían da herba do silencio,
Que viñan derrubarse no tronco das maceiras.

Por iso aquela tarde Ninguén chegou tan tarde.

Non tiña na carreta as raras ferramentas
Que as xentes empregaban nas artes de podar,
Navallas para os cólicos das vides e da hortensia,
Trebellos afiados que poden consumir
O corpo dunha árbore, se cómpre tal exceso.

Ninguén era, por tanto, o heroe das vendimas,
Un home ou semideus dabondo habelencioso
Nas artes de empurrar abrollos vexetais
A alturas esquecidas no cimo das parreiras.
Ninguén, sempre o primeiro a oír a melodía
Das harpas que arrebatan os ventos por abril,
Tanxendo a corda aguda das pólas máis delgadas.

Ninguén o afinador de acuáticos harmonios,
O home que soprando falaba como os xílgaros,
Feliz entre asubíos de brisa, afinador
Do insólito piano da horta amañecendo.

Por iso Ninguén tiña as artes para rir.

Gardaba entre os cadernos do outono algunhas follas
Que fora recollendo por soutos en silencio.
E, ás veces, a visión daqueles manuscritos
Con signos inspirados na límpida embriaguez
Das seivas percorrendo o tronco dun carballo
Tamén dun castiñeiro, acaso dunha faia,
Facíalle perder, sequera algún instante,
A praia da conciencia, o mesmo que se fose
De súpeto raptado por viños madurados
No cerne da tristeza.                               

 E entón Ninguén fuxía, perdíase no monte,
Deixábase levar por versos e mensaxes
Camiño dalgún río no alto bulicioso,
Un río que nacía fervendo entre penedos,
Seguindo a prefixada derrota da paisaxe.

Salmo do viaxeiro

I

Oh ti que errante vagas, seguindo algún camiño,
Con pasos que han ficar inermes sobre a terra,
Inútiles sinais sen tempo nin espazo,
Repara neste túmulo erguido pra acoller
O corpo dun que outrora foi célebre e moi caro,
Por todos referido, por todos ben gabado.

Qué foi dos seus orgullos e qué das vaidades,
Ou qué da súa soberbia ou qué do seu desprezo,
Que todo imperio abaixa os cumios sobre a terra,
Desdén ou altivez, empaque ou arrogancia
Axiña perden lume, en cinza se esvaecen,
E todo en po deriva, honores, presuncións,
E ínfulas rematan en tristes refugallos.

Que toda poza seca e todo fogo abafa
E nada está sostido en cordas que non rompan,
Un día ou outro día, un mes, unha semana.

Repara logo, oh ti, que lento te aproximas,
Feliz no teu vagar, errante no teu voo,
Por riba dos valados, de hortensias e fracasos,
Nos cólicos que a vida dirixe contra os homes,
No xeito en que as espadas que ás veces envaíña,
Conflúen finalmente no ventre desarmado,
E vísceras e sangue, tamén o corazón,
Afogan o seu longo bater para deixarte,
Caído entre papoulas nun prado mentres chove.

Oh lástima de todo, inútil a vontade
De ser para o porvir, de abrir novos camiños,
Que todo finalmente se para ou esvaece.

Contempla, pois, feliz, meu vello viaxeiro,
Que longos anos levas seguindo algún camiño,
O xeito en que estas horas decrecen cara ao sur,
E van esparexendo un leite de cristal,
Un líquido cincento que brilla ao pé da noite.

E olla, meu amigo, que tantos anos fuches
Levando as túas ofrendas aos túmulos da tarde
Na terra que che deu acougo na túa infancia,
No río en que deitaches a ollada cando neno.

E olla como foron os anos derrubando
As vellas melodías por outras máis recentes,
Os prístinos misterios por lánguidos arcanos,
E deixa que te afaguen, que pousen sobre ti
Lección de antiga prata, secretas outonías.

E ti que, camiñante, despois de longa vía,
O tránsito demoras na altura deste val
E dás en acougar o corpo dos esforzos
Seguidos no percurso, ollando este país,
Repara en que a distancia axiña ha conducirte,
Máis antes que despois, a algún outro lugar,
Disposto contra o fondo do Atlántico e as ondas,
E fin terás que pór a toda a túa viaxe,
Xa vella e consumida, pretérita, caduca,
Sen campos por andar, sen vilas ás que ir.

Así tamén a vida, de súpeto, depón
O voo dos seus murmurios e a música remata.
E nada canto fagas, sublime o teu afán,
Ha darlle novo empuxe ao corpo derrubado.

Contempla, pois, agora na terra que se estende
Por ríos e por soutos e néboa entre carballos
Os triunfos e dozuras que a vida atesourou
E sente nestes cumios a altura insuperable
Da terra e da existencia.

II

Que ás veces acontece que un áxil camiñante
Se afaste do seu rumbo seguindo os propios pasos
E deixe atrás a sombra do corpo esvaecido,
Un voo de néboa escura deitada no camiño,
Un hálito de cinza soñando con chegar
A algunha praza aberta en vilas afastadas.

Así que nunca deixes o corpo nun relanzo
Das vías que acometas baixando un lento val
E asiste a ese naufraxio sumido na piedade.

Procura que os teus pasos non deixen de fluír
E sigan o teu rumbo en noites sucesivas
Que nunca del se afasten nin teñas que deixar
Atrás un baluarte, un muro derrubado.

Pois todo pasa e segue, e todo muda e troca
A cor dos tempos idos por outra máis recente.
Pois todo finalmente se afasta e espreguiza,
Fatiga que se acende no sangue para a morte.

Así que, viaxeiro, escoita esta proclama:
Dos longos percorridos que poida acometer
Un home cos seus pasos ningún máis solitario
Máis próximo da noite que aquel que se aventura
Seguindo unha tristeza e dá con vellos ríos,
Con longas alamedas enchidas de paxaros,
Con parques con estatuas caídas entre a herba.

III

Se vas por esas rúas, oíndo unha canción,
As mans sempre dispostas no peto dun abrigo,
Os ollos percorrendo o outono sixiloso,
Os meses de novembro, de outubro debuxando,
Sinais como de prata nos vidros dos comercios,
E símbolo de xeo no límite das herbas,
E expós a túa bagaxe nalgún dos breves bares
Que ofrecen a quentura ao estraño vaixeiro,
A aquel que en terra allea se interna con silencio
Oh deixa que as mulleres reparen no teu voo,
Que os vellos digan cousas en linguas non sabidas.

Serán os teus presentes ao brillo da distancia,
Ao estraño resplandor das músicas ao lonxe.

Saturno 5

E eu póñome a pensar se acaso este Durero
Non é máis que Ninguén,
Ninguén extraviado
Seguindo algún camiño de auras e museos.

Mais pode que no fondo non sexa máis que o brillo
Do seu autorretrato, a luz que se desprende
Do rostro xuvenil, da face sublimada.

Por iso está Ninguén ollando para min,
Acaso preguntando, talvez a desexar,
Que acerte a definirlle o rostro de Durero,
O rostro do pintor pintado para si,
Se foi, tal como din, o autor desta pintura,
A táboa en que descubre a alma e a tristeza.

SATURNO 4

Candeas pon Durero na estancia en que ceamos
Despois de que o solpor derrube a súa penumbra
Nos cuartos e cristais que deixan ver o prado.

Candeas co seu brillo de insólito tesouro
Impondo unha secreta distancia xunto ás cousas.

E os vidros de beber manchados coa tintura
Que acenden estes lumes minúsculos e breves
Disparan manchas longas de sangue sobre o cal
Branquísimo dos muros.

E xiran as conversas levadas por un voo
De límpidos pinceis, relatos que abren cores
E tinxen o papel dos mapas e das cartas,
Centradas arredor, satélite Saturno,
Dos tristes e dos loucos, tamén extraviados,
Errantes con destino de praias e de fontes.

Ninguén deixa caer os dados sobre a mesa
E ponse a contemplar tres números vermellos
No fondo amarelado dos cubos de marfín.

Tres tres que suman nove: o número das horas
Que a lúa xa esparexe nupcial ou abatida,
A lúa que ilumina a tétrica visión:
Ninguén, o rei daqueles que dimos en perder
A vida perseguindo a brétema e as nubes,
E o lúcido pintor de prístinos reloxos,
Aquel que deita a ollada nas tardes entre flores.

SATURNO 3

Eu chego con Ninguén á casa de Durero.

A tarde asume un lenzo no fondo da distancia
E todo é moi visible, semella que deixei
Atrás a miopía e podo ollar as cousas
O mesmo que o pintor, estraña precisión
Que deixa comprender a esencia da tristeza.

Non sei de que se fala se acaso conversamos.

Ninguén deixa sentir a sede e bebe un viño
Escuro como o sangue da terra e dos cabalos.
E todo medra lento en cores opacadas,
Presenza de amarelos e de cobres,
Vermellos case grises e azul atristurado.

Durero serve o viño en vidros tan antigos
Que a luz se filtra neles deixando unha canción
De cinza e de silencio.

E fálase da tarde.

A tarde como tema dos tres iluminados.

SATURNO 2

Durero está sentado ollando para min
E eu miro os louros bucles, a barba constelada.

Pregunta por Ninguén, igual que se soubese
Quen é e por que vaga as pontes dos países
Seguindo algunha rota de cadros que admirou
E eu póñome a pensar se acaso non será
Ninguén este Durero devoto de Saturno
Que agora me entrevista, curioso, interrogante.

Pois pode que Ninguén, debaixo dos seus veos,
Aspire a este fulgor de séculos pasados
E veña por un río dobrando algún meandro
En barcas semellantes a sol e sacrificio.

Durero con Ninguén sentados a mirar
As néboas que abre a tarde e os fumes da preguiza.